Wat is vitamine E en wat doet het?
Vitamine E is een verzamelnaam voor een groep vetoplosbare stoffen. De belangrijkste en meest actieve vorm voor paarden is alfa-tocoferol. Vitamine E werkt in het lichaam als antioxidant.
Bij elke stofwisseling, en zeker bij inspanning, ontstaan vrije radicalen. Dat zijn agressieve deeltjes die celwanden kunnen beschadigen. Vitamine E zit in de celwanden en vangt die vrije radicalen weg. Zo draagt het bij aan de bescherming van cellen, vooral in weefsels die veel energie verbruiken, zoals spieren en zenuwen.
Vitamine E werkt samen met het spoorelement selenium. Selenium is onderdeel van een enzym dat ook beschermt tegen oxidatieve schade. Daarom zie je vitamine E en selenium vaak samen in een supplement of in een mineralenmengsel.
Verder speelt vitamine E een rol bij een normale werking van het immuunsysteem en bij de vruchtbaarheid. Het is dus niet alleen een onderwerp voor sportpaarden.
Waar haalt een paard vitamine E vandaan?
Een paard kan zelf geen vitamine E aanmaken en is dus volledig afhankelijk van het voer. De beste natuurlijke bron is vers, groen gras. Een paard met ruime weidegang op goed gras krijgt in het groeiseizoen meestal genoeg binnen.
Bij het drogen en bewaren van gras gaat veel vitamine E verloren. Hooi bevat daardoor maar een fractie van wat vers gras bevat, en hoe langer hooi bewaard wordt, hoe minder er overblijft. Ook in kuilgras is het gehalte lager dan in vers gras.
Ook in de wei is niet al het gras gelijk. In de winter, bij droogte of op een kaal afgegraasde wei staat er weinig vers groen. Het paard staat dan wel buiten, maar krijgt nauwelijks meer vitamine E binnen dan op stal met hooi. Kijk dus niet alleen naar het aantal uren weidegang, maar ook naar wat er in de wei groeit.
Krachtvoer, brok, muesli en balancers zijn meestal aangevuld met vitamine E. Hoeveel er in een zak zit, staat op het etiket. Bedenk wel dat die hoeveelheid is berekend op de aanbevolen dagelijkse portie. Geef je minder krachtvoer dan geadviseerd, dan krijgt je paard ook minder vitamine E binnen. Lijnzaad en andere oliën bevatten wel wat vitamine E, maar niet genoeg om een tekort op te vangen.
Welke paarden hebben extra vitamine E nodig?
Vooral paarden die weinig of geen vers gras krijgen, lopen het risico op een tekort. Denk aan:
- paarden die in de winter alleen hooi krijgen;
- paarden op een paddock, een zandbak of een kale wei;
- paarden met beperkte weidegang vanwege hoefbevangenheid, EMS of overgewicht;
- paarden die weinig krachtvoer krijgen en ook geen balancer;
- sportpaarden in zware training, omdat inspanning meer vrije radicalen geeft;
- drachtige en zogende merries en opgroeiende veulens.
Bij sommige spier- en zenuwaandoeningen besteedt de dierenarts extra aandacht aan vitamine E. Voorbeelden zijn PSSM, een spierbevangenheid die vaker terugkomt, en zenuwaandoeningen zoals EMND en EDM. Bij die aandoeningen is een tekort aan vitamine E een bekende factor. De diagnose en de aanpak horen bij de dierenarts. Vaak wordt dan in overleg een hogere dosis vitamine E gegeven.
Een paard met ruime weidegang op goed gras en een passend krachtvoer heeft in de zomer meestal geen extra vitamine E nodig.
Hoe geef je vitamine E?
Vitamine E voor paarden is er als poeder, pellet of olie. Er zijn twee vormen die je op etiketten tegenkomt:
- Synthetisch (dl-alfa-tocoferol): de meest gebruikte vorm in diervoeding. Het is goed houdbaar en betaalbaar.
- Natuurlijk (d-alfa-tocoferol): deze vorm wordt door het lichaam beter opgenomen en vastgehouden dan de synthetische vorm. Wateroplosbare varianten van natuurlijke vitamine E worden vaak nog sneller opgenomen.
Omdat vitamine E vetoplosbaar is, wordt het beter opgenomen als het samen met wat vet wordt gegeven. Meng het daarom door het krachtvoer, een slobber of een beetje olie. Volg de dosering op de verpakking en houd rekening met wat al in het krachtvoer of de balancer zit.
Het duurt meestal enkele weken tot maanden voordat de vitamine E-spiegel in het lichaam echt stijgt, vooral in spier- en zenuwweefsel. Verwacht dus geen effect binnen een paar dagen.
Wil je weten of je paard genoeg binnenkrijgt, dan kan de dierenarts de vitamine E-waarde in het bloed laten meten. Dat is vooral zinvol bij paarden met spier- of zenuwklachten of bij paarden die langdurig geen gras krijgen.
Waar let je op bij vitamine E?
Vitamine E wordt als relatief veilig gezien. Omdat het vetoplosbaar is, slaat het lichaam een overschot wel op. Heel hoge doseringen over lange tijd kunnen de opname van andere vetoplosbare vitamines, zoals A, D en K, verstoren. Geef dus niet meer dan nodig zonder overleg.
Let ook op deze punten:
- Selenium: een supplement met vitamine E bevat vaak ook selenium. Bij selenium is het verschil tussen genoeg en te veel klein. Tel alle bronnen bij elkaar op: krachtvoer, balancer en supplementen.
- Bewaren: vitamine E breekt af door licht, warmte en lucht. Sluit de verpakking goed en bewaar het koel en droog.
- Extra vet in het rantsoen: geef je veel olie, dan stijgt de behoefte aan vitamine E. Pas de aanvulling daarop aan.
- Seizoen: de behoefte verandert als de weidegang verandert. Wat in de winter nodig is, kan in de zomer overbodig zijn.
Ben je bezig met een rantsoenberekening, kijk dan op het etiket naar de eenheid. Vitamine E wordt meestal uitgedrukt in internationale eenheden (IE of IU) of in milligram per kilo. Die getallen zijn niet altijd een-op-een te vergelijken tussen natuurlijke en synthetische vormen.
Merk je spierzwakte, trillen, gewichtsverlies, struikelen of een vreemde gang bij je paard? Laat dan altijd eerst de dierenarts kijken. Vitamine E is daarbij geen vervanging voor een diagnose.
In het kort
- Vitamine E is een antioxidant die bijdraagt aan de bescherming van cellen, vooral in spieren en zenuwen.
- Vers gras is de beste bron; hooi bevat veel minder vitamine E.
- Paarden met weinig weidegang, sportpaarden en drachtige merries hebben vaak extra nodig.
- Natuurlijke vitamine E wordt beter opgenomen dan synthetische; geef het met wat vet.
- Let op selenium en volg de dosering op de verpakking; bij klachten eerst naar de dierenarts.