Wat is PSSM en wat is spierbevangenheid?
PSSM staat voor polysaccharide storage myopathy. Bij deze aandoening slaan de spieren glycogeen, de opslagvorm van suiker, op een afwijkende manier op. Er zijn twee typen:
- PSSM type 1: een erfelijke afwijking in een gen (GYS1) die met een DNA-test is aan te tonen. De spieren maken te veel glycogeen aan en slaan dat op in een vorm die ze slecht kunnen gebruiken.
- PSSM type 2: hierbij is geen genetische test beschikbaar. De diagnose wordt gesteld op basis van klachten, bloedonderzoek en soms een spierbiopt. De precieze oorzaak is nog niet helemaal bekend.
Spierbevangenheid is een verzamelnaam voor aanvallen waarbij spieren verkrampen en beschadigd raken, meestal tijdens of kort na inspanning. Je hoort ook de termen tying-up, maandagziekte of rhabdomyolyse. Spierbevangenheid kan voorkomen bij PSSM, maar heeft ook andere oorzaken, zoals overbelasting, een tekort aan elektrolyten, een tekort aan vitamine E of selenium, of een andere spieraandoening.
PSSM type 1 komt vooral voor bij trekpaarden, koudbloeden en quarter horses. Type 2 wordt bij veel rassen gezien, ook bij warmbloeden.
Hoe herken je PSSM of een aanval van spierbevangenheid?
De signalen verschillen per paard en kunnen subtiel zijn. Veel genoemde signalen zijn:
- stijf of kort lopen, vooral bij het begin van de training;
- niet vooruit willen of plotseling stoppen tijdens het werk;
- harde, pijnlijke spieren in de rug en achterhand;
- veel zweten zonder duidelijke reden;
- spiertrillingen;
- donkere, bruinrode urine na inspanning;
- langzaam spierverlies of een vermindering van prestaties.
Bij een acute aanval wil het paard vaak niet meer bewegen, staat het gespannen, zweet het en ademt het snel. Dit kan lijken op koliek.
Zie je deze signalen? Stop direct met werken, laat het paard staan en bel de dierenarts. Dwing het paard niet om te lopen. De dierenarts kan via bloedonderzoek de spierwaarden (CK en ASAT) meten en verder onderzoek doen naar de oorzaak.
Wat voer je een paard met PSSM?
Bij paarden met PSSM draait de voerstrategie om twee dingen: weinig suiker en zetmeel, en voldoende energie uit andere bronnen. Suiker en zetmeel samen heten NSC. Bij een paard met PSSM wil je pieken in de bloedsuiker en de aanmaak van glycogeen beperken.
Praktische uitgangspunten:
- Ruwvoer als basis: het rantsoen bestaat zoveel mogelijk uit hooi. Laat hooi eventueel analyseren op suiker en zetmeel; soms wordt hooi geweekt om suiker eruit te spoelen.
- Geen granen: vermijd haver, gerst, maïs en krachtvoer met veel zetmeel. Kies een brok, muesli of slobber met een laag NSC-gehalte.
- Energie uit vet en vezels: heeft je paard meer energie nodig, dan komt die bij voorkeur uit olie of een vetrijk krachtvoer en uit goed verteerbare vezels zoals bietenpulp.
- Vitamines en mineralen: een balancer zorgt dat het rantsoen compleet is zonder veel extra NSC.
- Vitamine E: bij een vetrijk rantsoen is extra vitamine E belangrijk. Overleg de dosis met je dierenarts.
Let ook op weidegang. Gras kan veel suiker bevatten, vooral in het voorjaar, in de herfst en op zonnige dagen met koude nachten. Sommige paarden met PSSM hebben baat bij beperkte weidegang of een graasmasker. Bespreek dit met je dierenarts.
Pas het rantsoen geleidelijk aan, verspreid over een paar weken. Een paard moet wennen aan een vetrijker rantsoen.
Welke rol spelen beweging en management?
Voeding is maar een deel van het verhaal. Bij PSSM is dagelijkse, regelmatige beweging net zo belangrijk. Paarden met PSSM hebben er vaak last van als ze een paar dagen op stal staan en daarna weer gewerkt worden.
- Zorg voor zoveel mogelijk vrije beweging: weidegang, een paddock of een paddock paradise.
- Train elke dag, liever kort en regelmatig dan af en toe lang en zwaar.
- Neem een lange warming-up in stap en bouw het werk rustig op.
- Vermijd lange periodes op stal zonder beweging.
- Bouw na een rustperiode, bijvoorbeeld door een blessure, het werk heel geleidelijk weer op.
Stress kan bij sommige paarden ook een rol spelen. Een vaste routine, gezelschap van andere paarden en voldoende ruwvoer verspreid over de dag helpen om het paard rustig te houden.
Ook de manier van voeren maakt verschil. Verdeel krachtvoer over meerdere kleine porties per dag in plaats van één grote maaltijd. Geef ruwvoer bij voorkeur in een slowfeeder, zodat het paard verspreid over de dag eet en er minder lange periodes zonder voer zijn. Voer krachtvoer liever niet vlak voor de training.
Elk paard met PSSM reageert anders. Werk daarom samen met je dierenarts aan een plan voor voeding en training, en pas dat aan op wat je bij je eigen paard ziet.
Waar let je op bij supplementen?
Supplementen met magnesium, vitamine E, selenium of aminozuren worden vaak genoemd bij paarden met gevoelige spieren. Ze kunnen bijdragen aan een normale werking van spieren, maar ze vervangen nooit het aanpassen van het rantsoen en de beweging.
Let op:
- controleer of een supplement geen suiker, melasse of graanproducten als drager bevat;
- let op selenium, dat zit vaak in meerdere producten tegelijk;
- volg de dosering op de verpakking of het advies van je dierenarts;
- geef een supplement een paar weken de tijd en houd bij wat je ziet.
Een supplement kan ook een rol spelen in het herstel na een aanval, maar alleen in overleg met de dierenarts. Na een aanval van spierbevangenheid bepaalt de dierenarts wanneer en hoe het paard weer aan het werk mag. Het voer stem je daar dan op af.
Rijd je wedstrijden, controleer dan ook of een supplement past binnen de regels.
In het kort
- PSSM is een spieraandoening waarbij de spieren suikers anders opslaan; er zijn twee typen.
- Bij een aanval van spierbevangenheid stop je direct met werken en bel je de dierenarts.
- Het rantsoen bestaat vooral uit ruwvoer, met weinig suiker en zetmeel en zo nodig energie uit vet en vezels.
- Dagelijkse, regelmatige beweging en een lange warming-up zijn net zo belangrijk als voeding.
- Diagnose en behandelplan horen bij de dierenarts.