Wat zijn elektrolyten?
Elektrolyten zijn mineralen die in lichaamsvocht een elektrische lading krijgen. De belangrijkste voor paarden zijn natrium, chloride, kalium, calcium en magnesium. Natrium en chloride ken je samen als gewoon keukenzout.
Elektrolyten zorgen ervoor dat vocht op de goede plek in het lichaam blijft: in het bloed, in de cellen en daartussen. Ze zijn nodig voor het samentrekken van spieren, ook van de hartspier, en voor het doorgeven van prikkels via de zenuwen. Daarnaast spelen ze een rol bij de dorstprikkel. Een paard met een tekort aan natrium heeft vaak minder zin om te drinken.
Het lichaam houdt de hoeveelheid elektrolyten nauwkeurig in balans. Een overschot verdwijnt bij een gezond paard via de urine, zolang er genoeg drinkwater is. Een tekort ontstaat vooral als een paard meer verliest dan het via het voer binnenkrijgt.
Waarom verliest een paard elektrolyten?
Paarden zweten veel, meer dan de meeste andere dieren. Zweten is hun belangrijkste manier om warmte kwijt te raken tijdens inspanning. Paardenzweet bevat bovendien veel zout, meer dan het zweet van mensen. Daarom voelt een bezweet paard na het drogen vaak wat korrelig aan en zie je soms witte zoutranden.
Hoeveel een paard zweet, hangt af van de inspanning, de temperatuur, de luchtvochtigheid, de conditie en de vacht. Een paard met een dikke wintervacht dat stevig wordt gereden, kan ook in de winter flink zweten. Op een warme, benauwde zomerdag kan een paard zelfs in de wei of tijdens transport veel vocht verliezen.
Zweet bestaat niet alleen uit water. Daarom is gewoon water drinken na flink zweten niet altijd genoeg om het tekort aan te vullen. Het lichaam heeft natrium nodig om het vocht ook echt vast te houden. Zonder zout plast een paard een deel van het gedronken water weer uit, en blijft de dorstprikkel soms achter.
Ook bij diarree verliest een paard veel vocht en elektrolyten. Dat is een situatie voor de dierenarts, zeker als het paard sloom is, niet eet of de diarree langer dan een dag aanhoudt.
Heeft mijn paard extra elektrolyten nodig?
Een paard in licht werk dat goed ruwvoer krijgt, een passend krachtvoer of balancer en vrij toegang heeft tot zout, heeft meestal geen extra elektrolyten nodig. Kalium zit ruim in hooi en gras. Calcium en magnesium komen uit ruwvoer en uit mineralen in het krachtvoer. Natrium en chloride zijn de mineralen die in een standaardrantsoen vaak tekortschieten. Daarom is zout voor elk paard belangrijk.
Extra elektrolyten zijn het overwegen waard als je paard langdurig of flink zweet. Denk aan:
- sportpaarden in training, bij wedstrijden of bij meerdaagse evenementen;
- paarden die lange buitenritten of endurance lopen;
- werk op warme en vochtige dagen;
- lang transport, zeker bij warm weer;
- paarden die van nature veel zweten.
Een paard dat nauwelijks of helemaal niet zweet terwijl het wel warm is, heeft mogelijk een zweetstoornis (anhidrose). Dat los je niet op met elektrolyten. Laat dit beoordelen door de dierenarts.
Hoe geef je elektrolyten aan een paard?
De basis is dagelijks zout. Een liksteen of zoutblok in de stal of wei is handig, maar niet elk paard likt er genoeg aan. Daarom geven veel eigenaren ook een afgemeten hoeveelheid zout door het voer. Volg daarvoor de aanbeveling van je krachtvoer of je voedingsdeskundige.
Een elektrolytensupplement bevat naast zout ook kalium, en vaak calcium en magnesium, in een verhouding die lijkt op wat een paard via zweet verliest. Je kunt het op verschillende manieren geven:
- als poeder door het krachtvoer of een natte slobber;
- opgelost in water, maar zet dan altijd ook een emmer gewoon water ernaast;
- als pasta met een spuit, handig bij wedstrijden en onderweg.
Geef elektrolyten bij voorkeur rond de inspanning, bijvoorbeeld na de training of na een wedstrijddag. Bij meerdaagse inspanning kun je ze ook de dagen ervoor en erna geven. Volg altijd de dosering op de verpakking.
Bij lang transport of een wedstrijd op een warme dag geven sommige eigenaren de avond ervoor al elektrolyten, zodat het paard goed gevuld aan de dag begint. Een paard kan elektrolyten niet langdurig opslaan. Vooraf grote hoeveelheden geven heeft dus weinig zin. Het gaat om een normale hoeveelheid op het juiste moment, en daarna om genoeg drinken.
Kies bij voorkeur een product waarin zout het hoofdbestanddeel is en niet suiker. Sommige elektrolytenmengsels bevatten veel glucose of dextrose om ze smakelijk te maken. Voor paarden die gevoelig zijn voor suiker, zoals paarden met EMS of een aanleg voor hoefbevangenheid, is dat niet ideaal.
Waar let je op bij elektrolyten?
Elektrolyten werken alleen als je paard er ook genoeg bij drinkt. Zonder water kan een flinke dosis zout het paard juist extra uitdrogen of irritatie in de maag geven. Zorg daarom altijd voor vrij toegang tot vers drinkwater, ook in de trailer en op wedstrijdterreinen.
Let ook op deze punten:
- Niet op een lege maag: een geconcentreerde pasta of grote dosis poeder geef je liever met wat voer of ruwvoer.
- Gewend raken: laat je paard thuis al wennen aan de smaak van water met elektrolyten, zodat het onderweg niet weigert te drinken.
- Geen vervanging voor zout: een elektrolytensupplement op wedstrijddagen vervangt niet het dagelijkse zout in het rantsoen.
- Stapelen: tel ook magnesium en calcium uit andere supplementen mee.
Herken de signalen van uitdroging: een paard dat sloom is, weinig plast, droge slijmvliezen heeft of waarbij een plooi huid in de hals langzaam terugzakt. Zie je dit, of ook spiertrillingen, stijfheid of koliekverschijnselen na inspanning? Bel dan direct de dierenarts. Dat los je niet op met een supplement.
In het kort
- Elektrolyten zijn zouten en mineralen die het vochtevenwicht en de spierwerking regelen.
- Paarden verliezen veel elektrolyten via zweet, vooral natrium en chloride.
- Dagelijks zout is de basis voor elk paard; extra elektrolyten zijn zinvol bij veel zweten.
- Geef elektrolyten altijd met vrij toegang tot vers drinkwater en volg de dosering op de verpakking.
- Bij signalen van uitdroging of klachten na inspanning bel je de dierenarts.