Wat is een liksteen?
Een liksteen is een samengeperst of uit de natuur gewonnen blok zout. Je hangt het op in de stal of legt het in een houder in de weide. Je paard kan er dan zelf aan likken wanneer hij daar behoefte aan heeft.
Er zijn verschillende soorten:
- Zoutliksteen: bestaat vrijwel helemaal uit keukenzout (natriumchloride). Vaak wit van kleur.
- Mineralenliksteen: zout met toegevoegde mineralen en sporenelementen, zoals magnesium, zink, koper of selenium. Vaak rood, bruin of geel gekleurd.
- Steenzout: een natuurlijk blok zout uit een zoutmijn, zoals het roze himalayazout. Het bestaat ook grotendeels uit natriumchloride, met kleine hoeveelheden andere mineralen.
- Likemmer of likblok: een emmer of blok met mineralen, vaak in een basis van melasse of andere suikers. Dit is eerder een smakelijk aanvullend voer dan een liksteen.
Waarom heeft een paard zout nodig?
Zout bestaat uit natrium en chloride. Dat zijn elektrolyten: mineralen die onder meer nodig zijn voor de vochtbalans, de werking van zenuwen en spieren en de spijsvertering. Een paard verliest ze voortdurend, via mest, urine en vooral via zweet. Paardenzweet bevat naar verhouding veel zout.
Hooi en gras bevatten van nature weinig natrium. Ook veel krachtvoer bevat niet genoeg om de behoefte te dekken, zeker niet als een paard hard werkt of het warm is. Daarom is een vrij beschikbare zoutbron voor de meeste paarden nodig.
Zout stimuleert bovendien de dorst. Een paard dat genoeg zout binnenkrijgt, drinkt meestal ook beter. Dat is goed voor de vochtbalans en de spijsvertering, zeker in de winter, als veel paarden minder drinken.
Welke liksteen past bij jouw paard?
Voor bijna elk paard is een zoutliksteen een goede basis. Of je daarnaast een mineralenliksteen kiest, hangt af van de rest van het rantsoen.
- Paard op hooi en een balancer of mineralensupplement: een gewone zoutliksteen is meestal genoeg. Een mineralenliksteen erbij geeft een risico op dubbele aanvulling.
- Paard op hooi of gras zonder krachtvoer of supplement: een mineralenliksteen kan iets extra geven. Maar omdat je niet weet hoeveel je paard likt, is het geen betrouwbare vervanging van een balancer of supplement.
- Sportpaard of paard dat veel zweet: een liksteen alleen is vaak niet genoeg. Zo’n paard heeft er vaak extra zout of elektrolyten in het voer bij nodig.
- Paard dat gevoelig is voor suiker: bij EMS, PPID of een geschiedenis van hoefbevangenheid kies je een liksteen zonder melasse en ben je voorzichtig met likemmers. Overleg bij twijfel met je dierenarts.
Steenzout zoals himalayazout is vooral een kwestie van voorkeur. Het voordeel is dat het hard is, waardoor het langer meegaat en minder snel verbrokkelt. De kleine hoeveelheden andere mineralen erin zijn voor het rantsoen niet van betekenis.
Hoe bied je een liksteen aan?
- Altijd beschikbaar: hang de liksteen op een vaste plek waar je paard er de hele dag bij kan, in de stal en zo mogelijk ook in de weide of paddock.
- In een houder: een houder aan de muur houdt de steen schoon en voorkomt dat hij in de mest of modder belandt. Hang hem niet direct boven de voer- of waterbak, zodat er geen zout in het water lekt.
- Droog in de weide: regen lost zout op. Een overkapte plek of een houder met dakje helpt de steen langer mee te gaan.
- Vers water erbij: zorg dat je paard altijd onbeperkt bij schoon drinkwater kan.
- In een groep: hang meerdere stenen op verschillende plekken. Zo kan ook een paard laag in de rangorde er rustig bij.
Houd een beetje bij hoe snel de liksteen opraakt. Dat geeft je een indruk of je paard zout opneemt. Een steen die wekenlang onaangeroerd blijft, kan een teken zijn dat je paard te weinig likt.
Wil je zeker weten dat je paard dagelijks zout binnenkrijgt, dan kun je naast de liksteen ook wat zout door het voer mengen. Doe dat geleidelijk, zodat je paard aan de smaak went. Begin met een kleine hoeveelheid en volg de dosering op de verpakking of het advies van een voedingsdeskundige. Zo combineer je een vaste basis met de vrije keuze van de liksteen.
Waar let je op bij een liksteen?
Een liksteen is handig, maar heeft ook beperkingen. Paarden zijn niet altijd goed in het reguleren van hun eigen zoutopname.
- Te weinig likken: sommige paarden likken nauwelijks, zeker als de steen hard is. Bij warm weer of intensief werk krijgen ze dan te weinig zout binnen. Los zout of elektrolyten door het voer is dan een betrouwbaardere oplossing. Volg de dosering op de verpakking.
- Te veel likken of bijten: andere paarden likken veel, of bijten stukken van de steen af. Dat heeft soms te maken met verveling, bijvoorbeeld als er lange pauzes tussen het ruwvoer zitten. Een slowfeeder kan dan helpen om het paard langer bezig te houden.
- Mineralen niet doseerbaar: bij een mineralenliksteen bepaalt het paard zelf hoeveel het opneemt. Je weet dus niet of het genoeg is, of juist te veel.
- Suiker in likemmers: veel likemmers bevatten melasse. Paarden vinden ze daarom erg lekker en eten er soms meer van dan bedoeld. Tel ze mee als voer.
- Vervuiling: een vieze of beschimmelde steen wordt minder gelikt. Vervang hem als hij erg vervuild is.
Drinkt je paard ineens opvallend veel of likt hij plotseling veel meer dan normaal? Dan kan er meer aan de hand zijn. Overmatig drinken kan bijvoorbeeld samenhangen met PPID of een andere aandoening. Laat dat beoordelen door je dierenarts.
In het kort
- Een liksteen levert vooral natrium en chloride, die in hooi en gras weinig voorkomen.
- Een zoutliksteen is voor bijna elk paard een goede basis; zorg dat hij altijd bereikbaar is.
- Een mineralenliksteen is geen betrouwbare vervanging van een balancer of supplement.
- Paarden die veel zweten, hebben vaak extra zout of elektrolyten in het voer nodig.
- Wees voorzichtig met likemmers met melasse bij paarden die gevoelig zijn voor suiker.