Wat is psyllium?
Psyllium komt van de vlozaadplant, een weegbreesoort die vooral in India en omliggende landen wordt verbouwd. Je komt het tegen als heel zaad, als gemalen zaad of als losse zaadhuid, ook wel psylliumvezel of vlozaadvezel genoemd.
Het bijzondere aan psyllium is het hoge gehalte aan oplosbare vezels, met name slijmstoffen. Zodra psyllium in contact komt met water, zwelt het op en vormt het een geleiachtige massa. Die eigenschap maakt het interessant voor de spijsvertering.
Voor paarden is psyllium er als poeder, pellet of als onderdeel van een mengsel met andere vezels, kruiden of probiotica.
Psyllium is geen nieuw middel. Het wordt al lang gebruikt, ook in voeding voor mensen, als bron van vezels. Bij paarden is het vooral bekend geworden als kuur voor paarden die op zand staan.
Hoe werkt psyllium in de darm?
In het maag-darmkanaal neemt psyllium vocht op en vormt het een gel. Die gel beweegt met de darminhoud mee. Het idee is dat dit de darmpassage ondersteunt en dat de gel kleine deeltjes, zoals zand, meeneemt naar buiten.
Daarnaast dient psyllium als voeding voor de micro-organismen in de dikke darm. Het werkt dus deels ook als prebioticum.
Het is goed om eerlijk te zijn over wat bekend is. Psyllium wordt al lang gebruikt bij paarden, en veel eigenaren en dierenartsen gebruiken het. Wetenschappelijk onderzoek naar het afvoeren van zand bij paarden laat echter geen eenduidig beeld zien. Sommige studies vinden een effect, andere niet of nauwelijks. Psyllium is daarom vooral een onderdeel van een bredere aanpak, en geen garantie.
Zand zelf is zwaar en zakt in de darm naar het laagste punt, vaak in de dikke darm. Kleine hoeveelheden worden meestal gewoon met de mest uitgescheiden. Problemen ontstaan vooral als een paard langere tijd meer zand binnenkrijgt dan het kwijtraakt. Daarom is het verminderen van de zandopname minstens zo belangrijk als wat je erbij geeft.
Voor welk paard is psyllium geschikt?
Psyllium wordt het meest gegeven aan paarden die zand binnen kunnen krijgen. Denk aan paarden die:
- op een zandpaddock of zandige wei staan;
- op een kale wei grazen, waarbij ze dicht bij de grond grazen en zand meenemen;
- hun hooi van de grond eten in een zandige omgeving;
- de neiging hebben om zand of aarde te eten.
Sommige eigenaren geven het ook voor een regelmatige mestproductie, als vezelaanvulling naast het rantsoen.
Wil je weten of je paard zand binnenkrijgt, dan kun je een eenvoudige test doen. Doe een paar mestballen in een emmer of een doorzichtige zak met water, kneed ze fijn en laat het een tijdje staan. Zand zakt naar de bodem. Ligt er een duidelijke laag, bespreek dat dan met je dierenarts. Let op: ook als je geen zand ziet, kan er toch zand in de darm zitten.
Psyllium past minder goed bij een paard dat al buikpijn heeft. Heb je het vermoeden dat je paard zandkoliek heeft of al veel zand in de darm heeft, bel dan direct de dierenarts. Hij kan bijvoorbeeld met een echo of röntgenfoto beoordelen of er zand in de darm zit en wat er nodig is. Geef in die situatie niet op eigen houtje psyllium.
Hoe voer je psyllium?
- Volg de dosering op de verpakking. Die verschilt per product, afhankelijk van of het om heel zaad, gemalen zaad of zaadhuid gaat.
- Geef het in kuren. Psyllium wordt meestal niet doorlopend gegeven. Een veelgebruikt schema is een kuur van een week, die je bijvoorbeeld elke maand herhaalt. Er wordt vaak aangenomen dat de darmflora psyllium bij doorlopend gebruik steeds beter afbreekt, waardoor het minder effect heeft.
- Meng het door het voer. De meeste paarden eten psyllium zonder problemen door hun krachtvoer of slobber. Sommige producten zijn smakelijk gemaakt.
- Zorg voor voldoende water. Psyllium heeft vocht nodig om zijn werk te doen. Een paard moet altijd vrij toegang hebben tot schoon water.
Of je het droog of licht bevochtigd geeft, hangt af van het product. Sommige fabrikanten adviseren het droog te geven, zodat het pas in de darm opzwelt. Andere geven aan dat je het door een vochtig voer kunt mengen. Houd je aan de gebruiksaanwijzing.
Combineer je psyllium met andere supplementen voor de darm, zoals probiotica of prebiotica, dan kan dat prima. Veel producten bevatten zo’n combinatie al. Kijk wel even naar het etiket, zodat je niet onbedoeld dubbel geeft.
Waar let je op bij psyllium?
Psyllium werkt het best als onderdeel van een goed voermanagement. Een paar aandachtspunten:
- Voorkom dat je paard zand eet. Voer hooi niet van de grond in een zandpaddock, maar uit een ruif, slowfeeder of van een rubbermat. Laat paarden niet op een kaalgegraasde wei staan.
- Veel ruwvoer. Voldoende hooi houdt de darm in beweging en zorgt dat je paard minder snel aan de grond gaat scharrelen. Reken op ongeveer 1,5 tot 2% van het lichaamsgewicht aan ruwvoer per dag, in droge stof.
- Bouw rustig op. Begin bij de eerste kuur met een lagere hoeveelheid en bouw in een paar dagen op, zodat de darm kan wennen.
- Let op medicatie. Psyllium kan in theorie de opname van andere middelen in de darm beïnvloeden. Krijgt je paard medicijnen via de mond, overleg dan met je dierenarts over het tijdstip.
- Geen vervanging van de dierenarts. Bij signalen van koliek, zoals onrust, rollen, niet eten of geen mest, bel je direct de dierenarts.
In het kort
- Psyllium is (de zaadhuid van) vlozaad en bevat veel oplosbare vezels die met water een gel vormen.
- Het wordt vooral gegeven aan paarden die op een zandige ondergrond staan of eten.
- Het onderzoek naar het afvoeren van zand is niet eenduidig; zie het als onderdeel van een bredere aanpak.
- Geef psyllium in kuren, volg de dosering op de verpakking en zorg altijd voor schoon water.
- Bij signalen van koliek bel je direct de dierenarts.