Wat is luzerne?
Luzerne (ook wel alfalfa genoemd) is een plant uit de familie van de vlinderbloemigen, net als klaver. De plant wortelt diep en wordt meerdere keren per jaar gemaaid. Voor paarden wordt luzerne gedroogd en verwerkt tot ruwvoer.
Je komt luzerne in verschillende vormen tegen:
- Gehakselde luzerne: korte stengels en blad, vaak licht gedroogd of met een beetje olie tegen stof.
- Luzernecobs of -pellets: fijngemalen en geperst. Handig om te weken en te mengen in een slobber.
- Luzernehooi of -balen: de hele plant gedroogd, vooral in landen waar luzerne veel geteeld wordt.
- Als ingrediënt: in veel structuurmixen, muesli’s en brokken zit een deel luzerne.
Omdat luzerne ruwvoer is, telt het mee in de dagelijkse hoeveelheid vezels die je paard nodig heeft. Het blijft wel een aanvulling op hooi of gras, dat de basis van elk rantsoen vormt.
Wat zit er in luzerne en wat doet het?
Luzerne verschilt op een paar punten duidelijk van grashooi. Die verschillen bepalen voor welk paard het past.
- Eiwit: luzerne bevat meestal duidelijk meer eiwit dan gemiddeld hooi. Het eiwit is van goede kwaliteit, met onder andere het aminozuur lysine, dat nodig is voor spieropbouw.
- Calcium: het calciumgehalte is hoog en veel hoger dan het fosforgehalte. Dat is goed om te weten bij het samenstellen van een rantsoen.
- Suiker en zetmeel: luzerne bevat vaak minder suiker dan grashooi en vrijwel geen zetmeel. Het gehalte verschilt wel per partij en per product.
- Vezels en kauwen: gehakselde luzerne zorgt voor kauwactiviteit en dus voor speekselproductie.
Het eiwit en calcium in luzerne hebben een bufferende werking in de maag. Daarom krijgen paarden met een gevoelige maag vaak een handje luzerne vlak voor het rijden of voor het krachtvoer. Zo heeft de maag iets om op te kauwen en te verwerken. Bij maagklachten hoort de diagnose wel altijd bij de dierenarts.
Voor welk paard is luzerne geschikt, en voor welk niet?
Luzerne past vooral bij paarden die wat extra eiwit, energie of maagvriendelijke vezels kunnen gebruiken, zonder veel suiker en zetmeel. Denk aan:
- Sportpaarden die veel werken en eiwit nodig hebben voor spierherstel.
- Paarden die moeilijk op gewicht blijven, als energierijke vezelbron naast hooi.
- Oudere paarden, vaak in de vorm van geweekte cobs als het gebit minder goed is.
- Paarden met een gevoelige maag, als kauwmoment voor het werk of het krachtvoer.
- Drachtige en zogende merries en opgroeiende paarden, die meer eiwit en mineralen nodig hebben. Laat het rantsoen hier wel goed doorrekenen.
Voor paarden die gevoelig zijn voor suiker en zetmeel, zoals paarden met EMS of een geschiedenis van hoefbevangenheid, kan luzerne ook passen. Kies dan een product zonder toegevoegde melasse of suiker en overleg met je dierenarts.
Wanneer is luzerne minder geschikt? Meer eiwit en energie is niet voor elk paard een voordeel. Een makkelijke houder die weinig werkt, heeft aan goed hooi meestal genoeg. Extra luzerne levert dan vooral calorieën die het paard niet nodig heeft.
Sommige eigenaren merken dat hun paard drukker, jeukeriger of anders in de huid wordt van luzerne. Hoe vaak dat voorkomt en waardoor precies, is niet goed onderzocht. Merk je zoiets, bouw dan af en kijk of het verandert. Voor deze paarden bestaat ook ruwvoer en structuurvoer zonder luzerne.
Bij jonge, groeiende paarden en bij paarden met een medische aandoening is het verstandig het hele rantsoen te laten beoordelen. Dat geldt vooral vanwege de verhouding tussen calcium en fosfor en de totale hoeveelheid eiwit.
Hoe voer je luzerne?
Bouw luzerne altijd geleidelijk op, verspreid over één tot twee weken. Zo kunnen de darmbacteriën wennen aan het nieuwe voer. Begin met een kleine hoeveelheid en verhoog stap voor stap.
- Gehakseld: voer het los of meng het door het krachtvoer. Dat zorgt ervoor dat je paard langzamer eet en beter kauwt.
- Cobs en pellets: week ze in water volgens de verpakking. Geweekt zijn ze makkelijker te eten en krijgt je paard tegelijk extra vocht binnen.
- Voor het werk: een handje gehakselde luzerne vlak voor het rijden geeft de maag iets te doen.
Hoeveel luzerne je geeft, hangt af van het gewicht, het werk en de rest van het rantsoen. Volg de voeradviezen op de verpakking als richtlijn. Ga ervan uit dat het totale ruwvoer (hooi plus luzerne) ongeveer 1,5 tot 2% van het lichaamsgewicht per dag in droge stof is.
Geef je luzerne om je paard langer bezig te houden, dan kun je het ook in een kleine bak naast het hooi aanbieden. Zo wisselt je paard zelf af. Voer luzerne niet als hoofdmaaltijd in één keer, maar liever verdeeld over meerdere momenten op de dag. Dat past beter bij de spijsvertering van een paard, dat van nature bijna de hele dag kleine beetjes eet.
Stap je over van het ene luzerneproduct op het andere, bijvoorbeeld van gehakseld naar cobs, doe dat dan ook geleidelijk. De samenstelling en de hoeveelheid per schep kunnen flink verschillen. Weeg het voer daarom liever dan dat je met een schep op het oog werkt.
Waar let je op bij luzerne?
- Kijk naar het totaalplaatje. Luzerne levert eiwit en calcium. Geef je daarnaast een eiwitrijke brok of een mineralensupplement, controleer dan of het samen niet te veel wordt.
- Controleer de ingrediëntenlijst. Sommige luzerneproducten bevatten melasse, suiker of extra granen. Voor een gevoelig paard maakt dat verschil.
- Let op stof en kwaliteit. Luzerne moet fris ruiken, groen van kleur zijn en vrij van schimmel en stof.
- Bewaar het droog. Gehakselde luzerne en cobs nemen vocht op. Sluit zakken goed af en gebruik geweekte cobs dezelfde dag.
- Volg je paard. Houd de conditie en het gedrag in de gaten en pas de hoeveelheid aan als je paard te zwaar wordt of veranderingen laat zien.
In het kort
- Luzerne is ruwvoer met veel eiwit en calcium en vaak weinig suiker en zetmeel.
- Het past vooral bij sportpaarden, magere paarden, senioren en paarden met een gevoelige maag.
- Een makkelijke houder die weinig werkt, heeft het meestal niet nodig.
- Bouw het geleidelijk op en week cobs en pellets volgens de verpakking.
- Hooi blijft de basis; luzerne is een aanvulling.