Wat is hoefbevangenheid?
In de hoef zit het hoefbeen vast aan de hoefwand via duizenden dunne plaatjes weefsel: de lamellen. Bij hoefbevangenheid raken die lamellen ontstoken en beschadigd. Het paard heeft dan veel pijn, en de verbinding tussen hoefbeen en hoefwand wordt zwakker.
In ernstige gevallen kan het hoefbeen gaan kantelen of zakken in de hoef. Dat noemen dierenartsen rotatie of sinking. Hoe sneller de behandeling start, hoe groter de kans op een goed herstel. Daarom geldt bij elk vermoeden van hoefbevangenheid: bel direct de dierenarts.
De vaktermen zijn laminitis voor de ontsteking en hoefbevangenheid voor het ziektebeeld als geheel. Het kan in één keer heftig optreden (acuut) of steeds terugkomen en blijvende veranderingen in de hoef geven (chronisch).
Hoefbevangenheid is dus geen aandoening van de hoef alleen. Vaak ligt de oorzaak elders in het lichaam, bijvoorbeeld in de stofwisseling. Juist daarom speelt voeding een rol bij paarden die er gevoelig voor zijn.
Hoe herken je hoefbevangenheid?
De signalen kunnen van mild tot heel duidelijk zijn. Meestal zijn beide voorbenen aangedaan, maar ook de achterbenen kunnen meedoen.
- het paard staat met de voorbenen naar voren en het gewicht naar achteren, de bekende ‘bevangen houding’;
- stijf, voorzichtig of kort lopen, vooral op harde grond en in bochten;
- steeds van been wisselen of veel liggen;
- niet willen opstaan of niet willen lopen;
- warme hoeven;
- een sterk kloppende polsslag aan de achterkant van de kogel;
- pijnreactie als de hoefsmid of dierenarts met een hoeftang op de zool drukt.
Bij een chronisch hoefbevangen paard zie je soms divergerende ringen op de hoefwand: ringen die aan de hielen verder uit elkaar liggen dan aan de teen. Ook een uitgerekte witte lijn of een platte zool kunnen erop wijzen.
Zie je een of meer van deze signalen, zet het paard dan op een zachte ondergrond, haal het van de wei en bel direct de dierenarts. Geef het paard geen krachtvoer tot de dierenarts geweest is.
Wat zijn de oorzaken van hoefbevangenheid?
Hoefbevangenheid heeft verschillende oorzaken. Ze worden vaak in drie groepen verdeeld:
- Hormonaal of stofwisseling. Dit is in de praktijk de meest voorkomende oorzaak. Het gaat om paarden met een hoge insulinewaarde in het bloed, vaak door insulineresistentie bij EMS of door PPID (Cushing). Bij hen kan een rantsoen of weidegang met veel suiker en zetmeel hoefbevangenheid uitlokken.
- Ontsteking of vergiftiging elders in het lichaam. Bijvoorbeeld na een ernstige koliek, een baarmoederontsteking na het veulenen, ernstige diarree of als een paard in één keer een grote hoeveelheid krachtvoer opeet.
- Overbelasting. Als een paard lange tijd te veel gewicht op één been zet, bijvoorbeeld door een blessure aan het andere been, of na veel werk op harde grond.
Bij voeding draait het vooral om de eerste groep. NSC, de som van suiker en zetmeel, speelt daarbij een grote rol. Gras, granen en melasse kunnen veel NSC bevatten. Bij een gevoelig paard verhoogt een hoge NSC-inname de insulinewaarde en daarmee het risico.
Welke paarden zijn gevoelig voor hoefbevangenheid?
Elk paard kan hoefbevangen raken, maar sommige paarden lopen meer risico:
- pony’s en sobere rassen, zoals Shetlanders, Welsh, Fjorden, Haflingers en IJslanders;
- paarden met overgewicht, vooral met vetophoping in de hals (een ‘cresty neck’), boven de staart of op de schouders;
- paarden met EMS of insulineresistentie;
- oudere paarden met PPID;
- paarden die al eerder hoefbevangen zijn geweest.
Bij deze paarden is het rantsoen een belangrijk onderdeel van de dagelijkse zorg. Laat bij twijfel de dierenarts de insulinewaarde bepalen. Dan weet je beter waar je staat en hoe streng je moet zijn met suiker en zetmeel.
Let ook op het seizoen. In het voorjaar en het najaar zie je in de praktijk vaker hoefbevangenheid, omdat het gras dan snel groeit en veel suiker kan bevatten. Een paard dat de hele winter op stal of een kale paddock stond, went daarom het best heel geleidelijk aan de wei.
Houd daarnaast de conditie van een gevoelig paard goed bij. Voel regelmatig aan de hals, de ribben en de staartinplant en meet de buikomvang met een lintmeter. Zo zie je ongemerkte gewichtstoename op tijd. Regelmatige beweging draagt bij aan een normaal lichaamsgewicht en een normale gevoeligheid voor insuline, zolang het paard vrij is van hoefpijn.
Hoe voer je een paard dat gevoelig is voor hoefbevangenheid?
Bij een paard dat acuut hoefbevangen is, bepaalt de dierenarts het beleid. Voor de langere termijn gelden een paar algemene uitgangspunten voor de voerkant.
Ruwvoer met weinig suiker. Hooi is de basis. Reken op ongeveer 1,5–2% van het lichaamsgewicht aan droge stof per dag, ook als het paard moet afvallen. Kies hooi met een laag suikergehalte en laat het bij voorkeur analyseren. Hooi weken verlaagt het suikergehalte, maar spoelt ook mineralen uit.
Weinig of geen krachtvoer met granen. Veel gevoelige paarden hebben aan goed hooi genoeg energie. Krijgt het paard toch krachtvoer, kies dan een brok of muesli met een laag NSC-gehalte, op basis van vezels en olie.
Vitaminen en mineralen aanvullen. Een rantsoen van alleen hooi bevat vaak te weinig mineralen en vitaminen. Een balancer of mineralensupplement vult dat aan met weinig energie.
Weidegang beperken. Gras bevat vooral in het voorjaar, het najaar en na zonnige dagen met koude nachten veel suiker. Een graasmasker, een paddock zonder gras of korte periodes op de wei beperken de inname. Overleg met je dierenarts wat voor jouw paard verantwoord is.
Langzaam afvallen. Een paard met overgewicht laat je geleidelijk afvallen. Laat het paard nooit lang zonder ruwvoer staan. Een slowfeeder helpt om het hooi te verdelen.
In het kort
- Hoefbevangenheid is een pijnlijke ontsteking van de lamellen in de hoef. Bel bij signalen direct de dierenarts.
- Bekende signalen zijn een bevangen houding, voorzichtig lopen, warme hoeven en een kloppende polsslag.
- De meest voorkomende oorzaak is hormonaal, vaak bij paarden met EMS, insulineresistentie of PPID.
- Voer gevoelige paarden hooi met weinig suiker, weinig krachtvoer met NSC en vul vitaminen en mineralen aan.
- Beperk de weidegang in risicoperiodes en werk samen met dierenarts en hoefsmid.