Wat is artrose bij paarden?
Artrose is een degeneratieve gewrichtsaandoening. Dat betekent dat het gewricht in de loop van de tijd achteruitgaat. Het kraakbeen dat de botuiteinden bedekt wordt dunner en ruwer. Het gewrichtskapsel en de gewrichtsvloeistof veranderen mee, en aan de randen van het gewricht kan extra botweefsel ontstaan.
Gezond kraakbeen is glad en veerkrachtig. Het vangt schokken op en laat de botten soepel langs elkaar glijden. Als het kraakbeen slijt, wordt die beweging stroever. Dat kan pijn geven en leidt vaak tot ontsteking in het gewricht, wat de slijtage weer versnelt.
Artrose komt veel voor bij paarden en is een van de belangrijkste oorzaken van kreupelheid. Je ziet het vaak in de gewrichten die het meest belast worden: de koten, de hoefgewrichten, de spronggewrichten en de knieën.
Artrose is niet hetzelfde als een acute gewrichtsontsteking door een infectie of een trap. Die situaties vragen om snelle hulp van de dierenarts.
Hoe ontstaat artrose en welke paarden lopen meer risico?
Artrose ontstaat meestal door een combinatie van factoren. Belangrijke oorzaken zijn:
- Leeftijd. Bij oudere paarden komt artrose vaker voor, omdat de gewrichten jarenlang zijn belast.
- Belasting. Sportpaarden die veel springen, draaien of op harde grond werken, belasten hun gewrichten zwaar.
- Bouw en stand. Een afwijkende beenstand of hoefbalans geeft een ongelijke druk op het gewricht.
- Blessures. Een eerdere blessure of ontsteking in een gewricht kan later artrose geven.
- Ontwikkeling. Bij jonge paarden kunnen groeistoornissen, zoals OCD, de basis leggen voor artrose.
- Overgewicht. Elke extra kilo betekent extra druk op de gewrichten, bij elke stap.
Niet elk paard met een of meer van deze factoren krijgt artrose. Andersom kan ook een paard zonder duidelijke risicofactor het ontwikkelen. Het is daarom zinvol om alert te blijven op signalen, vooral naarmate je paard ouder wordt.
Welke signalen kunnen wijzen op artrose?
Artrose begint vaak sluipend. De eerste signalen zijn subtiel en worden gemakkelijk afgedaan als ouderdom of luiheid. Let op:
- stijf opstarten na stilstaan, dat na het losstappen minder wordt;
- onregelmatig of kreupel lopen, soms wisselend per dag;
- moeite met wenden, op de volte gaan of bergaf lopen;
- minder zin in werk, korter stappen of weigeren bij sprongen;
- een verdikt, warm of gevoelig gewricht;
- moeite met het geven van de benen aan de hoefsmid.
Zie je een of meer van deze signalen, laat dan de dierenarts kijken. Die stelt met een kreupelheidsonderzoek, buigproeven en beeldvorming zoals röntgenfoto’s vast wat er aan de hand is. Hoe eerder artrose wordt herkend, hoe beter je samen met de dierenarts en hoefsmid een aanpak kunt kiezen.
Artrose is een blijvende aandoening. De aanpak van de dierenarts richt zich daarom meestal op het beperken van pijn en het zo lang mogelijk comfortabel houden van het paard. Voeding en management zijn daar een belangrijk onderdeel van.
Houd zelf een eenvoudig logboek bij. Noteer hoe je paard opstart, hoe het loopt bij verschillend weer en na welk werk het stijver is. Zulke informatie helpt de dierenarts om het verloop goed te beoordelen.
Wat voer je een paard met artrose?
Voeding kan artrose niet genezen, maar je kunt het paard met het rantsoen wel goed ondersteunen. Dit zijn de belangrijkste punten:
- Houd het gewicht op peil. Een paard met artrose heeft het meeste baat bij een gezond gewicht. Is je paard te zwaar, bouw dan rustig af met meer ruwvoer van een lagere energiewaarde en minder krachtvoer. Laat het paard daarbij nooit lang zonder ruwvoer staan.
- Ruwvoer als basis. Een paard eet ongeveer 1,5–2% van zijn lichaamsgewicht aan ruwvoer per dag (droge stof). Dat houdt de spijsvertering gezond en het paard bezig.
- Een compleet rantsoen. Zorg dat je paard genoeg vitamines, mineralen en eiwit krijgt. Een balancer of mineralensupplement vult het ruwvoer aan zonder veel extra energie.
- Omega-3-vetzuren. Lijnzaad of lijnolie levert omega-3-vetzuren, die bijdragen aan een normale ontstekingsreactie in het lichaam.
- Antioxidanten. Vitamine E draagt bij aan de bescherming van cellen. Paarden die weinig vers gras krijgen, hebben soms extra nodig.
Veel eigenaren geven daarnaast een gewrichtssupplement met bijvoorbeeld glucosamine, chondroïtine, MSM of groenlipmossel. Die stoffen ondersteunen soepele gewrichten. Het onderzoek naar de werking is wisselend, dus beoordeel na een paar maanden eerlijk of je verschil ziet. Bespreek het gebruik met je dierenarts, zeker als je paard ook medicatie krijgt.
Heeft je paard naast artrose ook last van insulineresistentie, EMS of Cushing (PPID)? Kies dan voor ruwvoer en krachtvoer met weinig NSC (suiker en zetmeel). Een paard dat door pijn minder beweegt, verbruikt minder energie en komt daardoor sneller aan. Weeg of meet je paard regelmatig met een meetlint, zodat je een verandering in gewicht op tijd ziet.
Waar let je op bij een paard met artrose?
Naast voeding spelen beweging en management een grote rol.
- Regelmatige beweging. Gewrichten blijven soepeler als ze bewegen. Veel weidegang of een paddock met ruimte is voor de meeste paarden met artrose beter dan lang op stal staan.
- Rustig opwarmen. Neem ruim de tijd om los te stappen voordat je aan het werk begint.
- Ondergrond. Vermijd waar het kan zeer harde of juist erg diepe bodems.
- Hoefverzorging. Een goede hoefbalans verdeelt de druk gelijkmatig over het gewricht. Overleg met je hoefsmid over het bekapritme en eventueel beslag.
- Kruiden met een pijnstillend imago. Wees voorzichtig met kruidenmengsels zonder overleg met de dierenarts, zeker in combinatie met medicatie of als je wedstrijden rijdt.
Houd een paard met artrose goed in de gaten. Wordt het plotseling kreupeler, is een gewricht dik of warm, of wil het niet meer opstaan? Neem dan direct contact op met de dierenarts.
Ook de stal kan helpen. Een dik, zacht bed en een goed bereikbare voer- en waterplek maken het een stijf paard makkelijker. In de winter kan een deken of een paddock uit de wind bijdragen aan het comfort.
Artrose in het kort
- Artrose is een blijvende slijtage van het kraakbeen en het gewricht.
- Stijf opstarten en wisselende kreupelheid zijn vaak de eerste signalen.
- Diagnose en behandeling horen bij de dierenarts; de hoefsmid zorgt voor een goede hoefbalans.
- Een gezond gewicht, voldoende ruwvoer en een compleet rantsoen zijn de basis.
- Regelmatige beweging en rustig opwarmen houden de gewrichten zo soepel mogelijk.